- پایگاه خبری تحلیلی آذرتیتر - http://azartitr.ir -

آغاز به کار مجلس در ایران

قوه مقننه در ایران تاریخچه ای پرفراز و نشیب به خود دیده است. دوره اول مجلس شورای ملی ایران دوره ای است که به نظر به دلیل ناآشنایی ایرانیان با این پدیده اجتماعی و عدم تحمل شاه وقت، سرنوشتی جز تعطیلی در انتظارش نبود. با پیروزی مشروطه خواهان و امضای فرمان مشروطه از سوی مظفرالدین شاه قاجار، بلافاصله در ۲۸ مرداد سال ۱۲۸۵ مجلس در ایران شروع به کار کرد. البته شروع به کار این مجلس به دلیل عجله ای که صورت گرفت صرفا با قانون نامه ای داخلی برای مجلس و حضور نمایندگان تهران آغاز شد. همچنین در این دوره نه همه مردمان ایران حق انتخاب شدن داشتند و نه حق انتخاب کردن. به عبارت دیگر طبق نظامنامه انتخاباتی آن زمان، انتخابات بر اساس جایگاه اجتماعی و طبقاتی انجام شد. شاهزادگان و روحانیون به همراه طبقاتی که جایگاه اقتصادی مناسبی را دارا بودند حق انتخاب شدند داشتند و در مقابل زنان و کارگران و دهقانان حتی حق انتخاب کردن هم نداشتند.

مجلس دوره اول در چنین شرایطی آغاز به کار کرد. بعد از آغاز فعالیت مجلس منتخبان تبریز نیز با طی مسیر طولانی آن زمان برای رسیدن به تهران و گذر از قفقاز خود را به تهران رساندند و به اذعان تاریخ نگاران حضور این نمایندگان به مجلس جان دوباره ای بخشید و نطق های آتشین برخی از این نمایندگان باعث هرچه پویاتر شدن مجلس گردید. مجلس دوره اول در دوره کوتاه فعالیت خود قوانین مهمی چون قانون انجمن های ایالتی و ولایتی، متمم قانون اساسی و قانون رشوه و مجازات را به تصویب رساند. آنان همچنین با شروع به کار مجلس با علم به وضعیت جسمانی شاه به سرعت قانون اساسی را به صورت ناقص نوشتند و به تصویب شاه رساندند. البته حدس این منتخبان بی جا هم نبوده است چرا که شاه ده روز پس از امضای قانون اساسی وفات کرد. با روی کار آمدن محمدعلی شاه وی سعی در تضعیف جایگاه مجلس داشت. عدم دعوت مجلسیان به مرام تاجگذاری و خودداری از امضای متمم قانون اساسی نمونه ای از بی اعتنایی های شاه جدید به مجلس می باشد. البته پشتیبانی مردم از مجلس خصوصا هیجانات مردم تبریز و اصرار آنان بر امضای متمم، سرانجام شاه را مجبور به امضای آن کرد. در نتیجه این کش و قوس ها میان شاه و مجلس، سرانجام شاه بر مجلس فائق آمد و در تیر ماه سال ۱۲۸۷ با حمایت دولت روسیه و توسط سرداری روسی مجلس را به توپ بسته و به تعطیلی کشاند. برخی از مجلسیان نیز یا موفق به فرار شده و خانه نشین شدند و یا قربانی آزادی خواهی در ایران گردیدند. بدین ترتیب اولین دوره مجلس سرنوشتش تعطیلی زودتر از موعد بود و ایران به مدت نزدیک به یک سال از داشتن مجلس قانونگذاری محروم گردید.